Yekîtiya Mamosteyên Kurd (YMK), kongreya xwe ya asayî ya 13-emîn li dar dixe. Li gorî ragihandin û vexwendina YMK-ê ku ji malpera rizgariyê re jî hatiye, kongre 25-ê Sibatê li Hagena Almanyayê li dar dikeve.

 

Dem :  25.02.2012 - Şemî

Saet :   12.00

Cîh  : Navenda Çanda Kurd Körnerstr. 94, 58095  Hagen

 

Avahiya ku kongre lê li dar dikeve, nêzî Hauptbahnhofa Hagenê, li cem Arbeit Agenturê ye.

 

Rêveberiya YMK-ê ragihandiye ku ji bo cîh û xwarinê divê ew ji berê ve werin agahdarkirin. Her wiha hatiye xwestin ku kesên dixwazin werin divê hatina xwe ragîhînin van navnîşanan:

 

 

Vexwendnameya behsa xeberê ku li ser navê rêveberiya YMK-ê, ji hêla Muharrem Ayalp hatiye şandin bi vî awayî ye:

 

Vekirin

Hilbijartina dîwan û nivîsevanê/a protokolê

Pêşkeşkirina peyaman (bi devikî û nivîskî)

Xwendin û nirxandina raporan

Rapora xebatê

Rapora darayî

Pêşniyar û sitendina biryaran

Plansazî

Hilbijartina Komîteya Rêvebir

Girtin

 

Komîyona Meclîsê, di vî mıjarê de Siysetmedarên Kûrd birêz İbrahîm Güçlü û Kemal Burkay gohdari kir.

 

Her dû sîyasetmedarên bin av û deng, bı kurtahî lı gel hêzên dewletê, kesên ji terefê PKK ve hatine kûştın ji anin ziman.

 

Bı Taybetî, birêz İbrahîm Güçlü; ji bo hemî wendahîyan û komkûjîyan, dewleta Kemalist berpirsîyar girt. Rexistina PKK û Hizbullahê jî wek sazîyên dewleta Kemalist nîrxand. Di vî warî de, gelek mînak û belge pêşkêşê raya giştî kir.

 

Hefteya borî¸li ser helwesta birêz İbrahim Güçlü û Kemal Burkay, di çapemenîya bakurê Kurdîstanê de gellek nêrinên pozitîf û negatîf hatin ziman. Rêvebırê PKK ê Murat Karayilan û Medya PKK ê, li her dû sîyasetmedarên Kûrd gef xwarin, heqaret û çêr kirin.

 

Ez dikarim bêjim kû, bûyerên kû ji terefê birêz Güçlü û birêz Burkay ve hatibûn destnîşankirin, ji terefê piranîya sîyasetmedar û rewşenbîrên Kûrd ve tên parwekirin. Di derbarê rastbûna van bûyeran de ji, tû şik û gûman tûne.

 

Lê mixabin, ji dervayê berpirsîyar û alîgirên PKK ê, hinek siyasetmedarên Kûrd yên di navberê de dilêyîzin ji, tîrên rexneyên xwe, pêşkêşê Birêz İbrahîm Güçlü û Kemal Burkay kirin.

Di derbarê rexnekirinan de, helwesta Rêveberîya PKK ê diyare. Ne hewceyê nîrxandinê ye.Ez dıxwazim tenê li ser rexneyên kesên di navberê de dileyîzin rawestim.

 

Noqte ya navenda rexneyên wan kesanan ewe kû, “ Gelo ji bo çi, İbrahîm Güçlü û Kemal Burkay li ber komîsyona Meclisa Tirk ya dagirker de, gillîyê PKK ê dikin?

 

Raste, Meclisa Tirk ji bo gelê Kurd, ne organek rewaye.İradeya gelê kûrd temsil nake. Ji xwe birêz İbrahîm Güçlü ji, di heman komîsyona Meclisê û Medya Tırk de, ev rasti, bi cesaret anîye ziman. Lê Parlamenterên BDP Sırrı Sakık û Ertuğrul Kürkçü jî di heman komîsyona Meclîsê de cîh digrin.

 

Balkêşe, ew kesên ku birêz Güçlü rexne dikin, dı hılbijartina Parlamentoyê de ji, jı bo alikarîya bijartina endamên BDP ê imze dane. Meclisa Tirk rewa dîtine. Ji van rexnegiran, birêz Mahmut Kılınç, di nivîsa xwe de diyar dike kû, Partîya BDP ê, ne Partîyek Tirkîyê ye. Dı Meclisê de, gelê Kûrd temsil dike.

 

Bi gor Mahmud Kılınç, endamê komîsyona lêpirsînê Sırrı Sakık û Ertuğrul Kürkçü, temsildarê gelê Kûrd ın. Lê, dema birêz İbrahim Güçlü li hember Komisyonê mafê kuştîyan tîne ziman, ji xafilde dibin Meclisa dagirker, İbrahim Güçlü jî, tewanbar dibe. El insaf.

Lê, Partîya BDP ê, bi xwe eşkere dîyar dike ku, ew ne partîyek Kûrd e, partîya Tirkîyê ye. Üniterbûna Tirkîyê dixwaze.

 

Alîyê din, di meclîsa Tirk de, damezrandina “ Komîsyona lepirsîna heqiqetan” ji terefê Abdullah Öcalan ve hatîbu pêşnîyarkirin. Endamên BDP ê, di komîsyonê de cîh girtine. Rexnegir naxwazin li ser vî rastîyê ji rawestin. Tenê dema, muxalifek wek İbrahim Güçlü, lı hember Komisyonê mafê Kurdan biparêze, Metingerîya dewleta Tirk dikeve rojevê, Parlamenterên BDP ê tên ji birkîrin. Meclis a Tirk, wê demê dibe meclisa dagirkeran.

Cardin, jı dervayê kesên sivil, Abdullah Öcalan bi xwe diyar dike kû bi qasî 15.000 ( Pazdehhezar) Gerilla ji terefê PKK ve hatine infazkirin.

 

Gelo, rexnegirên wek Mahmut Kılıç û Sait Aydoğmuş, dema komîsyona Meclisa Tirk rewa nabînin. Ji bo mafê van Kurdên bextreş, divê seri li kijan dadgehê an mekanîzmayê bête dayin.? Gelo Projeyek an fikrek wan heye an na? Bi dehhezaran kûrdên ji terefê PKK ê ve hatine kûştin gelo mafên wan çawa bête parastin.? Gelo birêz Mahmud Kilinç û Sait Aydoğmuş dikarin komisyonek jı siyasetmedarên Kurd damezrinin û tê de cihbigrin ku, jı bo înfazên gerilla, dı derbarê rayedarên PKK ve lêpirsin vebikin.?

 

Rexnegirên wek Mahmut Kılınç û Sait Aydoğmuş, divî warî de, pêşnîyarek pêşkêş bikirana, bı rasti, me wê demê, ji rexneyên wan re rêz digirt.

 

Kesên kû birêz İbrahîm Güçlü û Kemal Burkay, rexne dikin, eşkere dıxwazin kû, tenê kesên ji terefê dewletê ve hatıne kûştin bêne destnîşankirin. Yên ji terefê PKK ê ve hatine kûştın, jî bêne veşartin.

 

Londra'da dün gece yarısından sonra Belgrave Square'de bulunan Suriye elçiliği önünde toplanıp son katliamı protesto ettiler. Gösteri sonunda 6 kişi polis tarafından gözaltına alındı. Gözaltına alınan 5 kişinin elçiliğin kapısını zorlamak, bir kişinin ise elçilik korumasına karşı zor kullanmak nedeniyle gözaltına alındığı açıklandı.

 

Mele Abdullah Varliyê ku cara yekem Qûrana Kerîm wergerandibû kurdî, duh li Enqereyê jiyana xwe ji dest da. Eşkere bû ku Mele Abdullah ji ber qeyrana dil jiyana xwe ji dest daye.

 

Mele Abdullah Varli di sala 1997’an de, Qûrana Kerîm wergerandibû kurdî û di dewra xwe de li ser vê mijarê gelek deng vedabû.

 

Cenazeyê Mele Abdullah Varli ji Nexweşxaneya Îbnî Sîna hate hildan û ber bi Erdîşa Wanê ve hate şandin. Cenazeyê Varli, îro (Şemî) piştî nimêja nîvro, li Erdîşê tê definkirin.

 

Mele Abdullah Varli ev demek bû ku ji ber nexweşiya xwînê (Losemî) li Nexweşxaneya Îbnî Sînayê dihate dermankirin.

 

Mele Abdullah Varli 72 salî bû.

 

Tirkiye di mehkumiyetên Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê de di rêza yekemîn de ye. Biryar herî zêde derbarê binpêkirina darizandina adil û binpêkirina lêpirsîna ji dil, dirêjahiya dema darizandinê, muameleya xerab û kêmasiya lêpirsîna ji dil de hatin dayîn.

 

Serokê Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê Sir Nicolas Bratza, derbarê xebatên 2011-an de civîneke çapemeniyê li dar xist û derbarê biryarên binpêkirinên mafên mirovan ên li ser  welatan de agahî da.

 

Li gorî raporteke ku di SBS Radîo Beşê Kurdî de hate weşandin de, Tirkiye di sala 2011-an de, di nav biryarên hatine standin de, ew welat e ku derbarê wê de herî zêde biryarên mehkumiyetê hatiye dayîn. Tirkiye sala par ji 159 dozan, hate mehkumkirin.

 

Rusya bi 121 dozan, Ukrayna jî bi 105 dozan, li pey Tirkiyê tên. Yewnanîstan bi 69 dozan, di rêza çaremîn de ye. Bi 58 biryaran Romanya û bi 54 biryaran jî Ukrayna hatine mehkumkirin.

 

Kürt siyasetçileri ne yazık ki klasik, kronik ve Kürt halkına zarar veren alışkanlıklarından vazgeçmiyor. Kendilerini yenileme, kendilerini aşma gibi bir dertleri de yok gibi. Bu alışkanlıkların aktörleri bir kez daha gündemi belirlemeyi başardılar ve kendileriyle hiçbir zaman dost olmayacak olan AKP’ nin ekmeğine yağ sürüyorlar. Kürt sorununda devletin ve AKP’ nin belirleyici olması için ellerinden geleni yapıyorlar.

Yeni bir anlayış,yeni bir tarz, yeni bir konsept, yeni bir dinamizm yaratma yerine birbirlerinin kusurlarını, yanlışlarını (Bu zaafların çoğu zaten siyasete ilgi duyan insanlar tarafından biliniyor. Örneğin, PKK’nın ve son dönemlerde Kemal Burkay’ın devletle flörtü) yeniden gündeme getirerek siyaset arenasında ayakta durmaya çalışıyorlar.

 

İbrahim Güçlü ve Orhan Miroğlu gibi siyasetçilerin, aydınların, yazarların, gazetecilerin içerik olarak (çoğunu doğru bulduğumuz) eleştirilerine karşılık PKK'nin ve BDP’nin değişik kanatlarından gelen şiddet ve tehditleri uzun süredir gündemin bir parçası olmayı sürdürüyordu. Bu sürtüşme uzun zamandan beri yurt dışından zaten taraf olan Kemal Burkay’ın ülkeye gelmesiyle yeni bir ivme kazandı. Başka bir ifadeyle kızıştı, kızıştırıldı. Ucuz ve piyasa siyaseti yeniden tezgah açtı.

 

Daha önceki sürtüşme ve söylemler kabak tadı verdiği için reyting amaçlı medya dışında kimsenin ilgisini çekmiyordu. Başta İbrahim güçlü olmak üzere birkaç kişi PKK’yı eleştiriyor, PKK da onları tehdit ediyordu. Bu pazardaki tezgah yıllarca bu malla dolduruluyordu. Alan memnundu, satan memnun. Bu anlamsızlık içinde Kemal Burkay ülkeye döndüğünde beklentilerimiz nelerdi? Kemal Burkay kendisinden başkalarını siyasetçi saymayan alışkanlıklarından arınmış, Kürt halkının geleceğiyle ilgili yeni projeler, yeni görüşler, yeni tarzlarla, örneğin onu bunu kızıştırma yerine kendini ve görüşlerini doğru ve yararlı bir şekilde, yerde ve zamanda ifade etme amacıyla karşımıza çıkacak, toparlayıcı bir misyon üstlenecek, yeni oluşumlar için pozitif enerji verip, umut saçacak. İlgilenenlere hazırladığı projelerle ilgili dosyalarını sunacak. Biz bunu bekliyorduk. Ama ne yazık ki Kemal Burkay geçmiş alışkanlıklarından hiç taviz vermeden ve hiçbir yeni şey sunmadan kanal kanal dolaşıp, hepimizin çok iyi bildiği devlet PKK ilişkisini yeni bilgilermiş gibi anlatıp, arının deliğine çomak soktu. Böylece ta başa dönmüş olduk. Devlet, mevlet, baskı, şiddet, zülüm, Ergenekon, Jitem, bombalama unutuldu. Varsa yoksa hainler, işbirciler, varsa yoksa PKK, Apo. Üstelik Sırrı Süreyya Önder gibi taze ve yıpranmamış aktörleri de piyasaya sürerek.

 

Kemal Burkay’ın PKK ve devlet arasındaki ilişkilerle ilgili savları doğru. Ancak Kemal Burkay kendisinin eski içişleri bakanı Beşir Atalay ve şimdiki çalışma bakanı Faruk Çelik ile olan ilişkilerine ne diyecek! Örneğin 2010 yılında Köln’de yapılan Kürt konferansının finansmanını kim üstlendi? Abant gölündeki AKP toplantılarının giderlerini karşılayan aynı kaynaklar olmasın?! Kemal Burkay, bununla yetinmiyor, Leyla Zana’ya laf yetiştiriyor. Sen ne yapacaksın Leyla Zana’yı. Çık sahneye, döndükten sonra Kürt halkı için yapacaklarını anlat. Böyle bir misyonla ortaya çıktığında medya sana bu gün gösterdiği ilgiyi yine gösterecek miydi? Bunu hiç düşündün mü? Eğer siyaset yapacaksan, nasıl siyaset yapacağını anlat, kiminle siyaset yapacağını anlat. O da yetmiyor, PKK’ya akıl da veriyor. ” Silahları bırak” Bu iş bu aşamadan sonra böylesine kolay mı? Sonra, madem ki bu kadar legalleşmeye heveslisin, hiçbir fonksiyonu, işlevi kalmamış olan Mesut Tek’in başkanlığını yaptığı PSK’yı niye legalleştirmiyorsun! PSK’yi hangi güne saklıyorsun? Sen PSK’yı kara gün için saklayacaksın ama PKK gibi hacimli bir örgüte de kendisini bitirmesi için öneri de bulunacaksın ve yapmadığı için de devlete şikayet edeceksin! Üstelik bir kısım Kürt örgütlerini inkardan gelerek!

 

PKK’ya gelince. PKK’nın Amerika gibi sömürgeci ve emperyalist güçlere karşı güvercin olması, örneğin yakın zamanda ABD yetkilileri Murat Karayılan ve iki arkadaşını kaçakçılık ve terörle suçladığında çok kibar bir şekilde onları ispata davet ederken, ellerinde silah ve askeri güç olmayan Kürtler bir şey dediğinde anında küfür ve tehditlerle yanıt vermeleri durumun anlamsızlığını ve çarpıklığını ortaya koyuyor.Üstelik devletle sürekli dirsek temasında olduğunu gizlemeden. PKK nin Kemal Burkay’la ilgili suçlaması aynı ; “Yurt dışından gelmiş, devletin kucağına oturmuş.”

 

PKK ve Kemal Burkay’ın söylemlerine baktığımızda hem nitelik, hem de suçlama anlamında birbirleriyle örtüşüyorlar. Her iki taraf ben merkezci. Kendilerinden başkasına tahammülleri yok. Birbirlerini devletle ilişkilerinden dolayı suçluyorlar. İllegaliteden vazgeçmiyorlar ama barış ve demokrasiden söz ediyorlar. En önemlisi de devlete karşı güç birliği etmeleri gerekirken neredeyse devlete ve Türk medyasına yağcılık düzeyinde; devlet yararına birbirlerini hırpalıyorlar.

 

Ortak özelliklere baktığımızda, her iki taraf da illegal, illegalitelikten vazgeçmiyor ama karşı tarafın legalleşerek devlete teslim olmasını istiyor. İki taraf da devletten icazet bekliyor, devletle dirsek temasında ama karşı tarafı da devletle ilişkilerinden dolayı suçluyor. Her iki taraf da birbirlerini devletten daha çok düşman görüyor. Her iki taraf kendilerinden başka kimsenin varlığını kabul etmiyor ve gelişmesini, üretmesini istemiyor. Bu özellik ve anlayışlarla nereye varılır bilemiyoruz.

 

Yapılan şey şu. Devleti temel hedef almaları gerekirken her iki taraf da devlete yaranma ve dayanışma mantığıyla birbirlerini aynı şeylerden aynı şekilde suçluyor. Sonuç, arenada bulunan gladyatörler, bir gün locada küçük bir yer edinirler umuduyla, locada oturan efendilerin huzurunda birbirlerini yiyorlar.

 

Çürükkaya, Ersoy Dede’nin sorularına şu cevapları verdi:

 

‘Ben 30 yıl hapis cezasına çarptırıldım ve tahliye olduktan sonra da bana 4 yıl ceza verildi. Bu mahkemelerin adaletli olduğuna nasıl inanırsınız.Mahkemelerin adaleti sadece kitaplarda yazılı. Ben mahkemelere ifade vermeyeceğim, Türkiye’deki mahkemeler bağımsız değil.Biz Avrupa’da Kürdistan Ulusal Meclisi’ni kurduk. Biz çatışma olmadan Kürd sorununun çözümünü istiyorduk.İbrahim Şahin ve ekibi bizim kurduğumuz Kürdistan Ulusal Meclisi hakkında ölüm kararı verdiklerini söyledi. Benim, Faik Candan’ın (daha sonra Ankara’da kaçırılıp katledildi) ve Osman Öcalan’ın adını verdi. Bir yandan Ankara’da benim için ölüm kararı alınırken diğer yandan ise Bekaa’da Öcalan tarafından ölüm kararı alınıyordu. Bekaa’daki kemikler de çıkarılsın. Devlet Öcalan’ı kullanarak bu katliamları yaptı.’

‘Mevcut hükümet illegal güçlerin üzerine gidiyor, bunu inkar etmemek lazım. İbrahim Şahin ve ekibi benim hakkımda ölüm kararı aldı ve bunu Öcalan’a uygulatmak istedi. Bekaa’ya gittiğimde Ergenekon’un resmini gördüm’ diyen Selim Çürükkaya, Öcalan’ın karanlık ilişkileri konusunda ‘AKP’ye sormak istiyorum, neden gerçekleri kamuoyuna açmıyorsunuz? Türk ve Kürd halkı bu tiyatronun arka perdesini ne zaman bilecek?’ şeklinde konuştu.

‘Devlet Öcalan’ı kamuoyuna bebek katili ve terörist olarak kabul ettirdi, Öcalan’ı eleştirenleri ise kullanmak istiyor. Siyasi mücadele veren Kürdlerin önünün açılması lazım’ diyen Selim Çürükkaya şöyle devam etti: ‘Abdullah Öcalan hiç bir şeyi inkar etmez. Getirildiğinde özel kuvvetlerde günlerce ifade verdi. Bu ifadelerin ancak yüzde yedisi açıklandı, yüzde 93’ü açıklanmadı. Ya savcılar Öcalan’ın ifadesini alsın, ya da açıklanmayan ifadeleri kamuoyuna açıklansın. Öcalan, bildiği ve bilmediği herşeyi özel kuvvetlere anlattı orada’.

 

Birîkarê wezreta pêşmergeyan ya hukûmeta Herêma Kurdistanê Lîwa Enwer Hacî Osman ragihand: Heta evê demê jî, beşa Kurdan di nava artêşa Iraqê de ne di asta pêwîst de ye, hem di di rêza pozisyonên bilind û hem yên nerm de, mafê xwe wernegirtine.

 

Birîkarê wezretê aşkire kir ku: “Sedema wê jî bi ronî diyar e ku mesele siyasî ye, lewma jî Kurdan mafê xwe ji artêşa wernegirtiye.”

 

Osman weha got: “Niha meydana siyasî ya Iraqê aloz e û her roj parçeyek dûr dikeve, lewma jî bi nêrîna min niha baştirîn dem e ji bo ku Kurd ji Iraqê cuda bibe û dewleta serbixwe rabigihîne, çimku ew bi budce, hebûn û sînorê Kurdan îtiraf nakin.”

 

Dihê zanîn, ku li gor destûrê divê rêjeya Kurdan di nava rêzên Iraqê de wek artêşeke niştimanî bêtirî 20% ye, lê niha nîvê wê jî nedane Kurdan.

Serokê Hikûmetê diyar kir ku divê di van mercan de hemû alî bi aşkerayî rêz li viyana Kurdên Rojava bigre û ew qonaxa bidawî bûye ku her kes ji ber behaneyekî mafên Kurdan binpê bike.

Her wiha Dr. Berhem tekez kir ku berjewendiyê Kurdan li aştî, aramî û diyalog û lihev famkirinê de ye, ji bo wê jî divê dûr li hemû tindûtîjiyan ji bo misogerkirina hemû mafên rew yên Kurdên Rojav kar bê kirin û vê yekê jî bikin bingeha hemû danustandin ligel hemû alî û hêzan û hewceye ku Kurd xwe li pevçûnên tayfeyî û nakokiyên pêkhateyan bêalî bigre û piştewaniya sîstemeke demokratîk bike ku rêz ji azadî, mafên mirov û daxazên Kurdan li vê welatî digre.

Li dirêjahiya vê hevîtinê de hate destnîşankirin ku Herêma Kurdistanê piştewaniya hemû hewldanên ji bo demokrasiyê û rêz girtina xelkên Sûriyê û cîbicîkirina daxazên Kurdan dike.

Piştre Civata Niştîmanî ya Kurdên Rojava raporek li derbara Kongreya Rewendên Kurd li Hewlêrê, pêşkêşî Serokê Herêma Kurdistanê kir.

Kurdên Sovyeta berê (Kurdên Kafkayayê) berhemên xwe bi tîpên Krilî dinivîsîn. Wan hetanî niha gelek berhemên çandî, edebî, lêkolînî û dîrokî afirandine. Di van çend salên dawîn de hinek berhemên wan bi metoda Transkrîpsiyonê ji alfabeya Krilî kirin alfabeya Latînî/Kurdî. Ev kar û xebat ji bo çand û zimanê kurdî xizmetek gelek hêja ye.

 

Di nav nivîskarên kurdên Kafkasyayê de romannivîser hindik in. Herçiqas romana kurdî bi romana Areb Şemo dest pê kir jî, di hêla romannivîseriyê de ew pir pêş neketin. Min cara yekem bi kurdî romana Areb Şemo ya bi navê ”Şivanê Kurd” xwend. Paşê ku ez hatime Swêdê li Swêdê min hemû romanên wî yên din xwend û romana wî ya bi navê ”Dimdim” gelek eciband.

 

Li Swêdê min romana Egîdê Xido ya bi navê ”Dê û Dêmarî” jî xwend. Paşê min romanên Eskerê Boyik û ya Heciyê Cindî jî xwend. Toinê Reşîd jî du roman nivîsîbû û weşandibû, lê min hêj herdu romanên wî nexwendiye. Min navê Eliyê Evdirahman jî wek romannivîserekî kurd bihîstibû, lê min romanên wî nexwendibû. Piştî ku weşanên ”Pêrî” herdu romanên wî weşand, hêj min xwend.

 

Elîyê Evdilrehman sê roman nivîsiye. Navên hersê romanên wî ev in : 1 – Xatê Xanima Dêrsimê. 2 – Şer li çiya (Şêx Zayir) 3 – Gundê Mêrxasan. Weşanên ”Pêrî” du romanên wî weşandiye, lê ya sêyem ”Gundê Mêrxasan” hêj nehatiye weşandin. Bi hêviya ku weşanên ”Pêrî”  rojeke romana wî ya bi avê ”Gundê Mêrxasan” jî biweşîne.

 

Di vê gotara xwe de ez dixwazim behsa romana Eliyê Evdirahman ya bi navê ” Şer li Çiya” bikim.

 

Roman di nav weşanên ”Pêrî” de li Stenbolê derketiye. Roman 360 rûpel e. Hêjarê Şamîl, Ahmed Onal û Karlanê Çaçan derbarê romanê de pêşgotin nivîsîne û agahdarî dane xwendevanan.

 

Romana ”Şer li çiya” romana serhildana Agriyê ye. Ev roman romana şerê li çiyayê bakurê Kurdistanê û herweha şer û têkoşîna yek ji pêşevayê serhildana Agriyê (Araratê) Şêx Zayir e. Romannivîser Elîyê Evdilrehman serhildana netewa kurd bi şêweyeke edebî raxistiye ber çavan.

 

Çîyayên tu welatekî rojhilata navîn bi qasî çîyayên kurdan nebûye qada şer. Gelek agîd û mêrxasên kurd, şêrên çîyayên Kurdistanê li çîya şer kirine têkoşiyaye û bûne lehengên netewî. Ji bilî Wîetnamê çîyayên tu miletekî Asya û rojhilata navîn bi qasî çîyayên herçar parçeyên Kurdistanê nehatine bombekirin. Di dema dîktatoriya Saddam Huseyinê xwînxwar de çîyayên başurê Kurdistanê tim dihatin bombekirin. Ev sî salin ku çîyayên bakurê Kurdistanê û rojhilatê Kurdistanê hertim têne bombekirin.

 

Çîyayên Kurdistanê ji bo serhildêrên kurd bûye stargeh, bûye war û bûye wargeha berxwedanê. Di destpêka romanê de romannivîser taswîra çîyayên Kurdistanê dike û girîngiya çîyayan ji bo kurdan tîne zimên.

 

Serlehengê romanê Şêx Zayir e. Ew pêşevayekî canfeda û fermandarekî leşkerî  ê serhildana çîyayê Agrîyê ye. Şêxên Nexşîbendî yên welatparêz û kurdperwer, herwekî Şêx Ubeydulahê Nehrî, Şêx Ahmed Barzanî, Şêx Saîd û Şêx Zayir, hemû jî li dijê dagirkeriya împaratoriya Osmanî û dewleta Kemalîst serîhildane, têkoşiyane, şer kirine. Rêxistina azadîxwaz a kurd ”Xoybûn” li herêma Agriyê bi alîkariya hinek serokeşîr û Şêxên herêmê gel –xelkê- bi rêxistin dike, hêza çekdar pêk tîne û li dijê dagirkeriya komara Tirkiyê dest bi şerê çekdarî dike.

Di romanê de evîna Şêx Zayir tê ravekirin û nameyên wî û yên evîndara wî jî têne pêşkêşkirin. Xebat û têkoşîna Şêx Zayir bi berferehî tê qalkirin. Lê belê di romanê de qet behsa rêxistina ”Xoybûn”ê û pêşewa û fermandarê serhildana Agriyê Îhsan Nurî Paşa nayê kirin. Ev ji bo romaneke ku mijara wê li ser serhildana Agriyê ye kêmaniyeke. Ji xwe di dawiya romanê de romannivîser vê kêmaniya xwe tînê zimên ku behsa Birahîm Axa û Îhsan Nurî Paşa nekiriye. Li gorê agahdariya nivîskar ev roman beşa yekeme û ew nivîsîna beşa duyem didomîne. Lê, bi qasî ez zanim wî beşa duyem a romanê temam nekiriye û çûye ser heqiya xwe.

 

Serhildana Agriyê ji sala 1927-an heta sala 1930-yî didome. Dewleta dagirker a kemalîst li hemberê serhildêran û bi gelemperî li hemberê gelê kurd balafirên şer bi kar tîne û gelek gundên kurdan bi balafiran têne bombekirin. Dar û dehl û çîyayên Kurdistanê têne şewitandin, gund têne wêran kirin. Di dema serhildana agriyê de sedûpênce hezar leşkerê artêşa kemalîst bi tank, top û balafiran êrişê ser serhildêran û gundîyên kurd yên herêma Agriyê dikin û serhildana Agriyê têk dibin. Fermandarê serhildêran Şêx Zayir di şereke dijwar de birîndar dibe û dîl – êsîr – dikeve destê artêşa tirk.

 

Nivîsîna romanên serhildanên kurdan pêwîst e û divê werine nivîsîn. Bi min heger romana hemû serhildanên herçar parçeyên Kurdistanê bêne nivîsîn dê gelek baş be. Herweha romanên serokên serhildanên kurdan jî divê werine nivîsîn. Bi hêviya ku romannivîserên kurd dest bi kar û xebata nivîsîna romanên serhildanên kurdan bikin.

Piştî wan gotinên destpêk, dîsan ez dê wegerim serî, ser gotina sermaye (sermîyan) ka kîjan rastir re?

Karektera bingeha feodalîzmê wek danistandina navber mirovan da, gotina bingeh, gotina ”pêguhûrek” e. Yanî mirov pêvehatên xwe,(ürün tr.) bi hev diguhûre. Yanî mirov dikare 5 mihan bide hespekê anji zevîyekê, anji tirî bi genim, hêjîr….bi guhûrî, û gotinên wan danistaninan yên sereke ev in: ser bi ser anji yek ser, bi du seran… Wek tê dîtin bingeha gotinê, gotina “ser” e. Cigerxwîn şiirek ya xwe de dibêji; Gul bi dil didim,Ser bi seran…. . Kurtî; li feodalîzmê de her tişt pêdevekê tijî dike ,anji cihbicih tînê, û bi pêdevik din ve tê guhûrtin. Ne maze mirov, bi mirov tê guhûrtin. Her kurdek baş dizani hezaran(milyonan) car keç bi keç hatîye guhûrtin. Û gelek mirovên xûrt, bi vî awayî malbat avakirîne. Navê vê bûyerê ji ”pêguhûrek” e. Her çikas hatî bi nerm kirin ji, wek; “Berdêl” hêjda formek wek malbat danînê li Kurdîstanê berdevam e, ev tişt bermayî feodalîzmê ye. Wek tê dîtin ”pêguhûrikê” de zêdebûnek nî ne, gotinek din; “karek””feydeyek”maddî der na kevi meydanê.Tiştik zêde ji mirovan re na hêli anji na mîne. Pêdevîyek bi pêdevîyekê tê guhûrtin. Û dîsan kurtî; ji wan danistandinan tiştek ji mirov re wek ser+ma+y+î+(n), ser na mini. Wek mînaka keç bi keç guhûrtinê de tiştek zêde na mîne.

Danistandinê feodalîzmê de wek danistandinek ticarî ”ser+maye” nine. Şuna vê pêguhûrek heye. Wek tê zanîn formûla danistandina navber mirovên feodalîzmê de dijîn, ev e; mal bi mal guhûrtin ne. Her tiştên bi hev tên guhûrtin elbet pîvanek lokalê heye. Ev dikare bibe pîyanek, elbek, qutîyek,…. û gelek tişt din. Wêca wek tê xûyakirin gotina ”ser+mî” yan ne gotineke zêdebûnek jê peyda bibe. Eger mihek bi du mihan bê guhûrtin, elbet ji mirov re mihek wek ser+ma+yî dimîni ,û wê rewşê de mirov dikare gotina ser+mî yan karbîni. Anji mih avis bimînin û bi vê rê zêde bûnek anji sermayeyek dimini. Lê belê danistandinek wiha ti ne. Mih bi mih naye gûhûrtin, mih bi tiştik din tê gûhûrtin, jibo vê gotina ser+mî yan ne gotinek mirov bikare dîyarbiki(isbatbiki).

Wêca gotina ser+ma+yî, min got, ji dîroka kapîtalîzmê kevintir e. Minak: dîroka penîr çêkirnê û dûtina şîr, li kurdistanê ji dîroka kapîtalîzmê gelek kevintir e. Kurdistanî penîrê xwe pîstan de diparêzên. Eger pîst bi penîr hat heşandin, pişt re penîr bimîni ,dîbêjin piçek penîr ji ser ma, anji ji ber ma. Mabest li vir zêde mayîna penîr e. Wêca gotinek wiha integrekirna kapîtalîzmê ve dê wiha bi; jorê min got gotina dirav û pere bêjeyên kapîtalîzmê ve peyda bûne. Despêka kapîtalîzmê de formûla danistandinê ya sereke ev e; mal-pere-mal e. Yanî malê xwe difiroşi dike pere, û pê wan peran disan mal dikire. Li vê zivirandinê de pere wek xwe na mîne û pere dibe pereyek din, li vê prosesê de pere tê guhûrtin yan ji perên pêşi zêdetir anji kêmtir dibe, eger pere zêdetir bibe, jê re dibêji ser+ma eger ji perê pêşî kêmtir bibe, jê re dibêjin xusar. Bi pêşveçûna kapîtalîzmê ve miştbûna(tijîbûna) sermaye çêdibe, bi vê re formûla despêka kapîtalîzmê tê guhûrtin, û formûl wiha dibe; bi pere mal kirîn û mal firotina pere ye. Pere1-mal-pere2 li vir cudabûna navber pere1-pere2 de eger zêde bimîni jê re dibêjin ser+ma. wêca wek tê zanîn gotinên kurdî yên bi tîpên ”vokal”teva dibin gava tê çemandin tîpa ”y” dikevê ber herdu ”vokal” an. Wek tê dîtin gotina ser+ma bi tîpek vokal qedîya eger ev gotin bê çemandin dê tîpa (y) bikevi navber de. Wek ser+ma+(y)î anji ma+y+în pî+y+ê(pî+yên)-û da(da+y+ik). Gotina ji hemîyan rastir ser+ma+yî ye. Lê devletên herêmê wek tirk û faris gotin kirin sermaye. Li vir (î) ket, şuna wê bû tîpa (e). wêca ev gotin ji bi pronomên xweyî ve bê çemandin, wiha dibe: Ser+ma+ya min/te /vî…. Û kesên xweyî gelek pere jêre dibêjin sermayedar .Dar li vir dibe xweyî,wek dikandar dibe xweyî dikan, birîndar dibe birîn heyî ,anji xweyî birîn dibe.

Wêca gotina sermîyan, bi min mantiqî na yê, û gotina sermaye mirov pitir dikari bi argûment dîyarbike.

İbrahim Güçlü, ‘Türk devletinin Kürd millet meselesini rayından çıkarmak için PKK’yi projelendirdiğini’ söyleyerek ‘Kürdlerin de Kıbrıs Türkleri ve diğer milletler kadar kendi kaderini tayin etme hakkına sahip olduğunu ve bunu bilen devletin Kürd hareketini rayından çıkarmak istediğini’vurgulayan İbrahim Güçlü, ‘Abdullah Öcalan'ın İmralı’ya geldikten sonra, Kürdler özerk olamaz, otonom yaşayamaz, devlet kuramaz görüşünü’ dile getirdiğini ve ‘Kürd federe devletini 2.İsrail olarak değerlendirdiğini’ hatırlattı.

 

Öcalan ve PKK daha önce ‘Hakikatler Komisyonu kurulmasını istiyordu, çünkü herhangi bir Kürdün gidip orada konuşmayacağını sanıyordu. Mecliste bu komisyonun kurulması ve bizim konuşmalarımızla Öcalan’ın bu balonu patladı’ diyen İbrahim Güçlü’nün açıklamaları programcılar tarafından sık sık kesildi. Kemal Burkay’a yönelik PKK tehdidi konusunda ise İbrahim Güçlü, ‘Bu tehditlet sistematiktir. 1989 yılında da bana, Burkay’a, Orhan Kotan’a tehditler yapılmıştı. Ben de üstü kapalı tehditler alıyorum. Orhan Miroğlu, Ümit Fırat, Emre Uslu ve bazı Türk yazarlar da tehdit ediliyor. Kemal Burkay Türkiye’ye döndükten sonra PKK paradigmasının ortaya çıkarılması çalışmalarına katkıda bulunmaya başladı tv programlarında ve bunun için tehdit ediliyor. PKK kendi dışında bir siyasetin ortaya çıkmasını istemiyor. Burkay’ın AKP yardımıyla alternatif olabileceğininden korkuyor’ şeklinde konuştu.

 

Türk devletinin PKK vasıtasıyla Kürd hareketini içerden kuşatmak istediğini ifade eden İbrahim Güçlü, ‘PKK bütün Kürd parçalarında insanları öldürüyor. Kanaat önderleri, köylüler öldürülüyor. 1992’de Güney Kürdistan’da 3500 peşmerge öldürdü, İran Kürdistanı'nda öldürüyor; daha geçenlerde Güneybatı Kürdistan'da, Qamışlo şehrinde bir aileden 4 kişi öldürdü’ dedi.

 

‘Kürd aydınlarının Kürdistan’a ve Diyarbakır’a dönmesini’ isteyen İbrahim Güçlü, ’Kemal Burkay da Kürdistan’a dönerek PKK dışında bir siyasetin oluşturulması çalışmalarına katkıda bulunmalıdır’ çağrısında bulundu.

 

Programa stüdyo konuğu olarak katılan eski TKP’li Enver Sezgin ise üstü kapalı olarak İbrahim Güçlü ve Kemal Burkay’ın üslubunu eleştirdi ve bu üslubun PKK’yi daha da güçlendirdiğini iddia etti. Devletin Kürd sorununda adım atmadığı sürece alternatif bir Kürd hareketinin oluşturulmayacağını iddia etti ve ‘dünyanın her yerinde silahlı mücadele yürüten hareketler eleştirilere karşı sert davranırlar’ dedi. İbrahim Güçlü’nün ‘aydınların Kürdistana dönmesi çağrısına ise Enver Sezgin ‘herkesin bir hayatı var. Bulundukları yerden de katkıda bulunabilirler. Aydınlar işlerini güçlerini bırakıp gidemezler’ şeklinde cevap verdi.

Serkutiya xwînavî ya ku bi mehan e li Sûriyeyê her tişt serûbinê hev kiriye rûçikê rastîn ê milîsên eşîra Esed ê ji 1970yê de li ser desthilatê ye nîşan dide. Weke Michel Seurat (1947-1986), yek ji qurbaniyên rejima Esedî jî destnîşan dike; sîh sal piştî tevkujiya Hemayê, desthilata sûrî careke din rûçikê xwe yê reş bi şerê xwe yê li dijî civata xwe nîşanî cîhanê dide. Hilweşandina qadên bajaran, ji Derayê heta Humsê, heta bighê herêmên çol an peravan, her bi vî awayî daxwaza eşkere ya Şamê nearamkirina du welatên hesas, Iraq û Lubnanê ye.

 

Konferansa ku ji alî Enstîtuya kurdî ya Parîsê ve li ser Sûriyeyê tê organîze kirin, ji ber acîlyeta minaqeşekirina hewldanên li ser piyan mayina rejimeke li ber têkçûnê û hêzên berxwedana civateke ku heta bi hebûna wê jî di bin tehdîdê de ye pêk tê.

 

Kesên ku bi taybetî jî li bajaran serkêşiya berxwedaneke ku «nexşeya siyasî» ya welatî dê bitevayî biguhere dikin kî ne? Şansê biserketina doza siyasî ya mixalefeta sûrî ku xwe li sirgûnê rêkbixe çiqas e? Tevgerên siyasî; çi îslamist, çi lîberal an çep, di warê siyaseta serhildêr de, dikarin çi rolî bilîzin? Heta çi radeyê alîkariya mezhebî di warê serkutkirin an serhildanê de dikare bibe? Para manevraya kêmayetiya xiristiyanên welatî çi ye? Ciyê aktorên kurd ê di berxwedanê de çiqas e? Mirov dikare giraniya «Dewletên mezin» ên herêmê (Erebîstana siûdî, Îran û Tirkiye) di pêşketina krîza sûrî de çawa şirove bike?

 

Çend pirsên serekî yên ku pisporên Suriyeyê û şexsiyetên sûrî yên li hev bicivin û bi vê minasebetê bersiva wan bidin ev in.

 

 

9,30: Pêşwaziya mêvanan

10,00: Gotina bixêrhatinê û pêşkêşiya konferansê

 

Parêzer Sêvê Îzolî, Enstîtuya kurdî ya Parîsê

10,10-11,30: Civîna yekê: Hêzên rikeber û hewldanên li ser piya mana rejimê

Birêveber: Joyce Blau, profesora rûmetê ya znîngehan, Parîs

 

Jordi Tejel Gorgas, profesor-lêkolîner li Institut des hautes études internationales / Enstîtuya xwendina bilind ya lêkolînên navneteweyî, Cenevre

Kamiran Haj Ebdo, endamê Konseya neteweyî ya kurdî li Sûriyeyê

Samuel Moley, rojnamevan, Qahîre

Calé Saleh, Koma krîzê ya navneteweyî, Qahîre

 

11,30-12,45: Civîna duyê: Xeterên herêmî

Birêveber: Jonathan Randal, peyamnêrê kevn ê Washington Postê, Parîs

 

Beşdar:

Ahmad Salamatian, parlamenterê kevn ê îranî

Antoine Sfeir, birêveberê des Cahiers d'Orient, Parîs

Dr. Sadedin Mela, endamê Konseya neteweyî ya kurdî li Sûriyeyê

 

13,00-14,30: Navberî ji bo fravînê

15,00-16,30: Civîna sêyê: Rîskên herêmî û navneteweyî

Birêveber: Kendal Nezan, Serekê Enstîtuya kurdî ya Paîsê

Joseph Bahout, profesor li Institut d'études politiques /

Enstîtuya lêkolînên siyasî, Parîs

Henri Barkey, profesor li Zanîngeha Lehighê, DYA

Alain Gresh, cîgirê birêveberê Le Monde Diplomatiqueê

Dr. Fuad Hussein, birêveberê Kabîneya Serokê Kurdistanê

Nûnerê wezîrê Karên derve yê Fransayê

 

16,30-18,30: Civîna çarê: Pêşerojeke çawa ji bo Sûriyeyê?

Birêveber: Marc Kravetz, rojnamevan li France Cultureê

 

Beşdar:

Enes Abdah, serokê Partiya edalet û pêşketinê, endamê Sekreterya giştî ya Konseya neteweyî ya Sûrî

Abdulahad Astepho, serokê Rêxistina demokratîk a asûrî, endamê Buroya birêveber a Konseya neteweyî ya Sûrî

Burhan Ghalioun, serokê Konseya neteweyî ya Sûrî

Kamiran Hajo, endamê Konseya neteweyî ya kurdî li Sûriyeyê

Zuhat Kubani, berpirsê Partiya yekîtiyê ya demokratîk (PYD) li Ewrûpayê

Haytham Manna, serokê Komîteya koordînasyonê ya şoreşa sûrî.

Sema Yezbek (*)

 

18,30: Axavtina girtinê

 

Bi pêşniyara Azad Makûyî karê vê ferhengê du sal pêş dest pê kir û karê wê yê bê domandin heya ku bikaribe bibe berhemeka xurtir. Berhevkarên ferhengê li gor hejmara peyên amadekirî Azad Makûyî, Haşim Mehmûdî, Şehnaz Omerzade, Nasir Ecemî, Mohsin Qulîzade, Kejal Padaş û Efsûn Yûsifî ne.

 

Berhevkarên vê berhemê ji navçeyên Kurmancî-avêx wek Xorasan, Urmiye, Makû, Xoy, .. ne.

Wekî di pêşgotina ferhengê da jî hatiye gotin ev gaveka destpêkî ye û divê karên berfireh di vî warî da bên kirin. Ji ber qedexbûna perwerdeya Kurmancî li Başûr û ji holê rabûna beşa Kurmancî di televîzyona Îranîya SAHAR`ê û kêmbûna dema beşa radyoya Kurmancî ya Îranê ji aliyê hin birayên soranî-avêv va, Koma Kurdiya Kurmancî yê hewl bide karê xwe xurtir bike û hêvîdar e ku wekhevî û rêzdarî ji hemû zaraveyên Kurdî ra bê girtin.

 

Berhevkaran ev ferheng pêşkêşî ruhê zimannasê mezinê Kurd Celadet Bedirxan kirine.

Koma navlêborî yê hin berhemên din jî di demeka nêzîk da biweşîne.

Di sîstem û saziyên demokratîk de huner û hunermend , nivîs û nivîskar, rewşenî û rewşenbîr,  rojname û rojnemevan, raman û ramandar gelek azad, serbixwe û rêçenasin. Ji ber afirenderî, lekolîn û çandewariyê grup, gel û netewe ta milletên Cîhanê xwe hevcedarî wan dibînin. Ji bo vê yekê ye ku ji dil wan diparêzin.

 

Lê mixabin ji ber wan raman û tamarên şûndemayî, çavsorî, teqlît û teqlîtrkariya zihniyeta sazî, sazmedî û dîktatorên rojhilata navîn, mixabin hinek hêzen Kurd û saziyê girêdayî wan hîn çavsoriya xwe li ser hunermend, pispor û rewşenbirên Kurd diken. Kî li gor wan nemeşe û pesnê wan nede halê wan yemane.

 

Ez bang li gelê Kurd dikim ku li gor guhertinên Cîhanê di her warê de çawa têne guhertin, peşvebiçin û giringe ku rewş li Kurdistanê jî bê guhertin. Ji ber vê yekê pêwîste ku gelê Kurd êdi vi havil û zîhniyeta ha nepejirîne û bê deng nemîne, daku gelê Kurd bi wasita huner û rewşenî li kesên xwe xwedî derkeve û di nav gelê Kurd de hezkirinek çê bibe ku êdi şêweyên demokratîk, mirovantî, rêbazî, rêçawazî û berhevî di nava mede pêk bê.

 

Bila hêz û rêketinê Kurd baş bizanibin ku heke ta kuderê herin ewê mecburî li gor şert û mercên Cîhanê û mirovantiyê bêtin guhertin. Divê gele Kurd û hêzên Kurdan ji mentalîta Stalinist, Baasî û Kemalî durbikevin. Ma gelo ev çi elamete, dê Kurd herdem kevneşopiya xelkê bimeşînin. Vê gavê ereban bi buhara xwe dest pêkirine, lê yên me bi zihniyeta dij demokratîk, yekrengî, çavsorî, paşverû û têkçuyî hîn dimeşînin. Tawanbarîya rewşenbîr û hunermendên Kurd bi nizmitî û xayîntî çawa bi hêsanî tên gotin? Ger em rejîm û sazumanên dijî demokrasî, dijî wekhevî, dijî civata rengînî şermezar dikin, divê em neşibin wan!

 

Nizamettin Ariç (Feqiyê Teyran) hevalekî me ye û hunermendekî kedkare. Ji ber xebat û xizmeta hunera Kurdî zêtirî nîvê jiyana xwe ji welatê xwe dur li der derbas kir. Ger dixwaze li gel hevalên xwe yên hunermend grupa, ya komele ya studyo yan her çi awayê xebatê hewcebe, mafê wi ye, yê kesên di ne û li gor derfet û bireweriya xwe giringe hemû hêz û partiyên Kurdan piştevaniya xizmetek weha bihêle û binirxîne.

 

Ma gelo, hawar û haho ev çi rezalete bi serê gelê Kurd de hatiye. Ma gelê Kurd bo serok û partiyan hatiye rûyê dinyayê? Ma peşketinên mirovantiyê wek tolerans, rengînî, rêzgirtina bo ramanên cuda ta kîngê wê bikevi nav civaka me? Gelo çawa yekitîya gelê me berpê dibe?

 

Netirse birayê min netrirse Nizamettin! Mafê te jî heye û yên kesên di heye ji bo xizmetê. Mafê kesekî nîne ku te û hunermendên Kurd bitirsîne, bi ixanet û hayîntiyê tawanbar bike.

 

Bonn, 29.01.2012

Dersa Ewlekariya Neteweyî ango “Milli Guvenlik Dersî” ku ji sala 1926-an ve, ev 86 sal in li lîseyê tê dayîn, bi awayeke fermî hate rakirin. Di dewra 2011-2012-an de wê ders bê dayîn, lê bi dewra 2012-2013-ê û pêve ev ders ji binî ve tê rakirin.

 

Ayşe Gul Altinaya ku Endama Hîndekariya Zanîngeha Sabanciyê ye, diyar kir ku rakirina dersa ewlekariya neteweyî gaveke girîng e, lê rakirina dersê nayê wateya şikandina milîtarîzmê.

 

Altinay dibêje, ji dersa dînê, heta dersa resimê, ji tarîzê heta cografyayê, perwerdehiya bedenê û muzîkê, di tevahiya dersan de feraseta milîtarîzmê serdest e, lewre jî ji bo ku milîtarîzm ji dersan bê paqijkirin, gelek gav mane ku divê bêne avêtin.

 

Ayşe Gul Altinay dibêje ku gava wê dest bi xebata li ser dersa ewlekariya neteweyî kiriye, meraq kiriye bê ka li welatên din jî dersên wiha hene an na? Wekî encama xebata xwe jî wiha dibêje: “Min dît ku bi tenê li Almanya Naziyan û Yekîtiya Sovyetê, ji bo kurtedemekê ev ders hatine dayîn, lê paşê ji nav sîstema perwerdehiyê hatine derxistin.”

Jêr komîsyona bi navê “Lêkolînkirina binpêkirina mafê jiyanê ya di çarçoveya teror û bûyerên şidetê” ku di bin banê Komîsyona Lêkolînên Mafên Mirovan ya Meclîsa Tirkiyê de hatiye avakirin, ji Weqfa Mafên Mirovan a Tirkiyê (TİHV) guhdariya Coşkun Ustercî kir.  

 

Ustercî derbarê hestiyên di kolandinên Diyarbekirê hatin dîtin de got ku “hestî di bexçeyê JÎTEM-ê de têne dîtin. Kujer hewqas bêperwa û bêxem in, hewqas ji xwe bawer in ku ji wan kirî wê hiqûq dest nede wan. Lewma jî cendekan ne li dûr, lê hema li wir bixwe binax kirine.”

 

Rêveberê weqfê diyar kir ku di salên 1990-î de binpêkirinên mafên mirovan pêk hatine, lê herî zêde di navbera salên 1990-1994-an de binpêkirin qewimîne.

Ustercî wiha got: “Gava em li van binpêkirinan dinêrin, em dibînin ku Kêşeya Kurd derdikeve pêşiya me. Gava ku dewletê serî li kontrgerîlla û rêbazên şerê taybet da, binpêkirinên kambax ên mafê jiyanê derketin holê. Piştî van çewisandinan, mirov pêrgî travmayên giran hatin. Travmayên li ser însanan îro hê jî necebirîne. Ji bo ev travma ji holê rabin, divê rastî derkevin holê. Heke mirov nikaribin cendekên nasên xwe bibînin û binax bikin, nikaribin şîna wan bikin, wê ev yek bibe sedemên karesatên mezintir. ” 

Ustercî di rapora xwe ya ku pêşkêşî komîsyonê kir de, diyar dike ku di navbera salên 1990-2011-an de 1901 cinayetên kiryarên wan ne diyar pêk hatine.

Bu yazıların içerdiği iftira ve ithamlara cevap ve açıklık getiren yazımı 18.1.2012 tarihinde Ö. Politika gazetesine, verilen süre içinde yayınlamaları üzere yolladım. Konunun kendileri üzerinden açıklığa kavuşturulması yolundaki iyi niyetimi de vurguladım. Zira böylesi sebepsiz yere karalama ve tehditlerin toplumumuzun kafasını karıştırmak için kimler tarafından nasıl kullanıldığı bilinmektedir. Ancak bu güne kadar yazım yayınlanmadığı gibi kendilerinden herhangi bir cevap da alamadığımdan, bana da hukuki haklarımı kullanmaktan başka yol kalmamıştır. Böyle olunca da bu kısa açıklama ile kamuoyunu bilgilendirmek istedim.

 

Yazılarda da isimleri geçen Beser Şahin, Delil Dilanar, Xêro Abbas, Gani Nar, ZeleMele sanatçı arkadaşlarla bir süre önce Van halkı ile bir dayanışma konseri ve ardından devamla benzer konserler yapmak düşünçesiyle bir araya geldik. Özellikle de Van konserinin beğenilmesinin ardından bu konsepte devam etmekte karar kıldık.

 

Aralık ayı ortalarında Güney Kürdistanda düzenlenen Duhok Kürt Film Festivaline jüri üyesi olarak katılmak üzere gittiğimde, orada yapılan söyleşilerimden birinde bu projeye değindim. Söyleşideki “kom” ve “yekitî” kelimeleri anlaşılan bir kurumlaşma olarak algılandığından, ardından sanatçı Delil Dilanar adına yapılan ve kendi içinde çelişen bir açıklamada, kendisinin böyle bir birlikten haberi olmadığı belirtildi. Söyleşimin ilgili tüm paragrafı okunduğunda orada söylediğimin pek farklı olmadığının açık olmasına rağmen yine de Delil’e hitaben yolladığım ve 07.01.12 tarihinde avestakurd.com’da  yayınlanan yazımda buna tekrar açıklık getirmeme rağmen, halen aynı kelimeler evrilip cevrilip, hatta “birlik” kelimesi “altarnatif birlik”e dönüştürülerek tekrarla okuyucuya sunuluyor.

Koma Berxwedan’ın adı geçen yazısının hemen ardından yukarıda verilen tarihteki yazıda da sanki haberde ismi geçen sanatçılar beni yalanlıyormuş gibi bir hava yaratılmaya çalışılmıştır.

 

Bu yazılarda tekelleri dışında oluşumlar gelişiyor paniğine kapılıp, sanki elle tutulur bir sanatçılar birliği varmış da ben de ona karşı “alternatif bir birlik” oluşturuyormuşum kaygısı gözleniyor.

Beni ilgilendiren, sanatçı kardeşlerimin geçmişte nerde, nasıl çalıştığı değil, onların sanata dar bir pencereden bakmak istemeyip, yetenekleri ölçüsünde halkımızın müzik kültürüne yapabilecekleri katkılardır. En önemlisi de sanatçılar arasında olması gereken sanatsal alışveriş, sivil iletişimler, saygı, sevgi ve dayanışma ruhudur.

 

 

Koma Berxwedan imzasıyla yayınlanan yazıda; bilinen o uzun ihanetler tarihi seyrinden ani bir viraj yapılarak, benim bir söyleşimdeki bazı söylemlerim bahane edilerek bana ve sanatını kendi çizdikleri yolda devam ettirmek isteyen sanatçılara alabildiğine saldırılmış. Yazının sonunda da benimle alakası olmayan söylemler uyduruk alıntı yapılarak saldırı ve tehdidin dozu arttırılmış.

Güney Kürdistan’da yapılan ve tarafımdan gözden geçirilmeden yayınlanan sözkonusu söyleşimin nerdeyse tümünde Güney’deki müzik alanında olan gelişmelerin eleştrisi yer alıyor. Burada polemize edilen, söyleşinin bir kısmındaki 1-2 cümlenin istendiğinde yanlış yöne çekilebilcek biçimde olmasıdır, elbette yanlış anlamalara fırsat vermemek için redekte edilerek yayınlanmalıydı. Orada Kürt miziğinin Güney’de ve Kuzey’de karşı karşıya bulunduğu dejenerasyona dikkat çekilmiş ve geçmişte başka halklarda yaşanan kötü tecrübelerin bizde yaşanmaması için bir uyarı söz konusudur. Ben politikacı değilim, yaklaşımlarım sanatçı bakışıyladır. Nitekim Güneyde sanatın durumu ve özellikle de oradaki Kültür Bakanı’nın tavırlarına olan eleştirim çiddiye alınmış ve köşe yazarlarının bundan hareketle Bakanı eleştiren yazılarına konu olmuştur.

 

Koma Berxwedan yazısına dönelim ve şu başlığı bakın: Sanatçı ya halkın yanındadır ya da karşısında! Yani nasıl olsa halk kelimesi benim tekelimde, dolaysıyla ben beyazım, benim dışımdakiler siyah!

 

Koma Bexwedan ya da O’nun adına yazıyı kaleme alanlara soruyorum: Benim, Van halkıyla dayanışma konserinde olduğu gibi, ne zaman, kiminle hangi müzikal ortak projeler yapacağımı Koma Berxwedan’nın iziniyle yapmamı mı bekliyorsunuz? Yukarda adları geçen sanatçı arkadaşlarla önceden beraber çalışmaktan kaynaklanan sorunlarınızın hesabını mı benim üzerinden görüyorsunuz, yoksa bunu bahane ederek bana karşı bilmediğim bir kininizi mi kusuyorsunuz? Zira yazdıklanlardan kollanan fırsatın nihayet doğduğu ve saldırmanın tam zamanı gibi bir izlenim açıkça ortaya çıkıyor. Yazıda devlet, Fetullah, AKP, TRT6, ihanet sıralanmış da sıralanmış. Bu sevincinizi de kursağınızda bırakmak durumundayım, çünkü benimle beraber ortak müzikal projeler yapan ya da yapmak isteyenlerin kürt karşıtı cephelere gitmediği ortadadır.

 

Ben, sanat ve sanatçıların ancak özgür bir ortamda verimli olabileceğine inandığımdan, sanatçı arkadaşlara yolladığım bir çok yazımdaki siyaset ve sanat ilişkisi noktasında da fikirim açıktır:

 

“21. Yüzyıldaki Kürt sanatı ve  sanatҫısı özgürlükҫü, barışҫı,  demokrat, yurtsever, birleştirici, bağımsız ve en önemlisi de bütün insanlar iҫin sanat yapma bilinciyle yaşayıp, üretmek zorundadır. Bu konuları konuşup, elimizden geldiğince bir birimize ve siyasilerimize yardımcı olalım.(11.10.2011)”

 

Bizler sanatçıyız ve sanat, özellikle de kürt müzik sanatını dünü ve bu günüyle inceleyip tartışmak durmundayız. İşte uzun süredir hazırlamakta olduğum böylesi geniş bir çalışmada evrensel müzik kural ve normlarını temel alarak Koma Berxwedan’ın da yerini kendimce tespit edeceğim. Umarım asıl o zaman sessiz kalmazsınız.

 

Dünyanın neresinde kürt müziğini tanıtabildiniz? Ama bunu yapabilecek ve yapan kapasiteye sahip olanların da nerdeyse tümüne benzer fırsatlar kollıyarak saldırdınız, beceriksizliğinizin üstünü de siyasetin şemsiyesi altına saklanarak örtmeye çalışıyorsunuz. Eğer yazınızda isimlerinin arkasına saklandığınız insanların Kürtlük ruhunu, içinden geldikleri toplumun ruhunu kavrasaydınız müzik alanında bu günkü duruma düşmezdiniz. Yazıda “hainlik”, “alçaklıkla” itham ettiğiniz sanatçılar benim gibilerin saflarından mı ayrılıp karşınıza dikildi? TRT6’te benim mi kliplerim yayınlanıyor, ekibinizin halihazırdaki üyelerinin mi, bunları oraya kim pazarlıyor? Ben mi korucubaşlarının düğünlerine çıkmaktayım, yoksa sizin üyleleriniz mi? Bir sanatçıyı “hain” ilan etmek de, ardından kendisine ortak konserler teklifi götürmek de anlaşılan sizin yazınızdaki “ilkelere” bağlılığın ifadesi olsa gerek! Size hiç bir sanatçıda olmayan imkanlar verilmesine ve kimsenin önünüzü kesmemesine rağmen, 30 yıldır ne kazandırdınız Kürt müziğine? Kürtlerin yaşam felsefesi, dramı, Agirî, Dersim, Helepçe’sinin  klam ve müziği sizden mi kürt toplumuna ve dünyaya yayıldı?

 

Toplumunun hakları için kahramanca mücadele eden bir halkın da onun böylesi fertlerinin de övülmesinin sanatta da yeri var, lakin bu da ancak kuru gürültünün çok ötesinde, halkının özgün değerlerini tahrip edip tarihteki kötü örneklere benzeterek değil, ancak o özü koruyup geliştirerek yapılabilir. Ama bunun için de müzik-sanat eğitimi, bilgisi ve on yılları alan disiplinli bir çalışma temposu kaçınılmazdır. Bir sanatçıda ancak bu asgari şartlar oluştuğunda bir halkın mücadelesinin ruhu da müziğe, sanata yansıma şansı bulur. Aksi durumda halkın ve onun kurumlarının imkanlarından nemalanma uğruna devamla sağa sola saldırmaktan öteye gidilemiyeceği de aşikardır.

 

Kürt sanatçıları sorunlarını oturup bir biriyle konuşma aklına sahip olabilmelidir, aksi durumda, böylesi davranışlarla sadece Kürtleri boyunduruk altına alan, gelişmelerini engellemek için her fırsattan yararlanmaya çalışan devletlerin ekmeğine yağ sürülmüş olur.

 

Min di roja 18.1.2012an de bersivnameyek li dijî van îftira û îthaman ji rojnama Ö. Politika re şand û daxwaz kir û ew wê di nav hefteyekê de biweşînin. Min di pêşnivîsa xwe de dilxwaziya xwe a ji bo safîkirina vê pirsgirikê bi vasiteya rojnamê jî dîyar kir. Ji ber ku em hemû pêdizanin ku tawanbar û tehdîtkirinên weha kêrî kî tên û kî wan dijî gelê me bikartînin. Lê belê ji ber ku heya îroj jî ne ew bersîvnameya min hat weşandin û ne jî wan ji min re agahiyek şandin, ji bilî bikaranîna heqên xwe ên hiqûqî ji min min re ti rê namîne. Ji ber vê rewşê min xwest, ez bi daxuyaniyek kurt raya giştî jî agahdar bikim.

 

Beriya çendekê ew hevalên hunermend ku navê wan di nivîsên li jor binavkirî de derbas dibin, wek Beser Şahin, Delil Dilanar, Xêro Abbas, Gani Nar, ZeleMele û ez, ji bo amadekirina konserteke bona piştgiriya xelkê Wanê û bi fikra amadekirina çend konsertên wisa hatin ligel hevdu. Piştî ku konserta Wanê ji alî temaşevanan gelek hat ecibandin û em hunermend jî pêre kêfxweş bûn, me biryar da ku em vê projeyê bidomînin.

 

Di dema ku ez di nîvê meha kanûnê de ji bo beşdarbûna di Festîvala Fîlmên Kurdî li Duhok wek jûrî çûbûm Kurdistana Başûr, min li wir di hevpeyvînekê de qala vê projeyê jî kir. Piştre, xuya ye ji ber ku peyvên wek kom û yekitî ên di hevpeyvîna min de weke damezrandina saziyekê hatiye fêhmkirin, bi navê hunermend Delil Dilanar daxuyaniyek hat weşandin ku haya wî ji yekitiyek wisa tune ye. Li ser vê min jî bi nameyeke bo Delîl ku di 07.1.12an di avestakurd.com de çap bû, diyar kir ku di hevpeyvîna min de jî qala damezrandina saziyekê nehatiye kirin. Lê belê dîsa jî di nivîsên li jor binavkirî de peyva yekitî bi guhertina wek “yekitiyek alternatîf” bi dubare hatiye polemîze kirin. Di nivîsa duwemîn de ji bo daxwaza bikaranîna hunermendan li dijî hevdu hatiye ragihandin ku haya hunermendan ji yekitiyê tune.

 

Kesên ku wan nivîsan bixwînin ewê baş agahdar bibin ku, nivîskarên wan herdu nivîsan ketine nav endîşeya damezrandina yekitî an komek derveyî monopola wan.  Ango tu dibêyî di halê hazir de yekitiyek kêrdar a hunermendan heye, lê ez dîsa jî dixwazim yekitiyeke alternatîf damezirînim!

Bo min tiştê girîng ne ew e ku, gelo ew hunermendên ku ez bi wan re kar bikim, berê li kû û bi çi awayî kardikirin. Bo min a mûhîm ew e ku, ew hûnerê di çarçoveke teng da nebînin û goreyî qabiliyeta xwe ji bona pêşdeçûyîna çanda mûzîka gelê me karbikin. Pêre a herî girîng jî dan û standineke hunerî bi awayeke medenî, rêzgirtin, hezkirin û piştgiriya di navbera hunermendan de.

 

Di nivîsa Koma Berxwedan de weke herdem pêşiyê bi dûr û dirêj qala dîroka îxanetan hatiye kirin û piştre jî bi tûj û tund li ser min û li ser hunermendên ku dixwazin hunera xwe bi awayê xwe bimeşînin, êriş hatiye kirin. Di dawiya nivîsê de jî bi ragihandina hîn jêderên derew dozaja êriş û tehdîtan hatiye gurkirin.

 

Di seranserê hevpeyvîna min a li Kürdistana Başûr de, ku bêî redektekirineke ji alî min hat weşandin, rexneyên li ser pêşdehatina mûzîkê a li Başûr cîh girtine. Tiştê ku niha tê polemîze kirin jî 1-2 hevokên di wê hevpeyvînê de ne ku mirov bixwazê dikare wan bi aliyeke din ve jî bikişîne. Helbet ya baştir jî wê ew bûya ku ji bo pêşîgirtina şaşfêhmkirinan ew pêşde bihata redekte kirin. Di wê hevpeyvînê de bal li ser dejenekirina mûzîka Kurdî bi piranî li Başûr û her weha li Bakûr jî hatiye kişandin û hatiye hişyarkirin ku ew tecrûbeyên berê ên xirab ên di welatên din de ligel me jî dubare nebin. Ez ne siyasetmedar im, şiroveyên min ji nêrîna hunermendiyê nin. Jixwe ew rexneyên min ên li ser rewşa hunerê a li Başûr û li ser helwesta Wezîrê Çandê li hember hunermendan pir deng da û hîn nivîskaran bi mebesta wê rexne li Wezîr girtin.

 

Niha em warin nivîsa Koma Berxwedan û li sernivîsê mêzekin: “Hunermend  an ligel gel e an jî li dijî gel e! Ango, ji ber ku peyva gel tenê malê min e, bi vî awayî: Ez spî me, yên derveyi min reş in!

 

Niha ez ji Koma Bexwedan an jî ew kês(ên) ku ew nivîs bi navê wê amdekirine dipirsim: Gelo divê ez ji Koma Berxwedan destûrê bistînim ji bona lidarxistina konsertan wek a ji bo Wanê û projeyên mûzîkî bi kîjan hunermendan re? Hûn hesabê xwe ên bi hunermendên li jor binavkirî ku hinek ji wan berê bi we re karkiribûn re bi bahana min digirin, an hûn kîn û rikeke xwe a ku ez pê nizanim bi vê firsendê tînin ziman? Jixwe di nivîsa we de wisa tê fêhmkirin ku hûn li benda firsendekê bûn. Di nivîsê de bi carekê ve peyvên wek devlet, Fetullah, AKP, TRT6, îxanet jî hatine bi rêz kirin. Lê belê divê ew kêfxweşiya we bila ji we re bimîne, ji ber diyar e ku hunermendên tev min karkirin an jî dikin ticar neçûne nav hêzên dijberên Kurdan.

 

Ji ber ez li ser wê baweriyê me ku huner û hunermend tenê di çavçoveke azad de dikare berhemdar bibe, fikra min a di derbarê dan û standina siyaset û hunerê de jî, wek di nameyeke min a bo hunermendan de jî dixuye, gelek eşkere ye:

 

“Di sedsala 21 an de divê huner û hunermendên kurd bi zanebûn û raste rast berheman bo azadî, aşitî, demokrasî, welatparêzî, bi hevdu re nêzîkbûn, serbixwe û berî her tiştî jî bo hemû mirovan amade bikin. Divê em li ser van mijaran bi hevre biaxifin û çiqas ji destê me were em ji hevdu re û ji siyasiyên xwe re alîkar bin.(11.10.2011)”

Em hunermend in û divê em li ser hunerê û bi piranî jî li ser hunera kurdî a dûh û îro lêkolînan, dan û standinan û nîqaşan bikin. Bi vê ramanê ev çendeke ku ez li ser bingeha norm û rêzikên gerdûnî lêkolîneke berfireh amade dikim ku ez ê tê de cihê Koma Berxwedan jî diyar bikim. Hêvîdar im ku hûn ya rastî wê demê bêdeng nemînin.

 

We mûzîka kurdî li kûdera dinyayê da nasandin? Lê we tim xwe xist pişt mertala siyasetê û di firsendên wek niha de êriş bir li ser kesên xwedî kapasîte ên ev kar meşandin û dimeşînin. Ger we rûhê kurdayetî a wan mirovên ku hûn di nivîsa xwe de ji xwe re dikin sîber û ê civaka wan fêhm bikira, hûn di warê mûzîkê de nediketin rewşa îro.

 

Ew kesên ku hûn li wan îthama “xayîntî” û “nemerdî” dikin gelo ji hêza min û a yên wek min veqetiyan û derketin hemberî we? Gelo klîpên min di TRT6 de tên weşandin an ên endamên we, kî firotana wan dike? Gelo ez beşdarî şênahî û dawetên serekcerdewanan(Korucubaşı) dibim an endamên we? Îlankirina hunermend(an) wek “xayîn” û piştre jî pêşniyarîbirina bo konsertên tevayî bi heman hunermend(an) re jî girêdahiya we a bi nirxên ku hûn dinivîsin ve diyar dike! Bi ewqas derfetên ku bo we hatin pêşkêşkirin, ku heya niha neketin destê ti hunermendî, û her çiqas heya niha kesî pêşiya we jî negirt; ka ev 30 sal in we di mûzîka kurdî de çi bi pêşve bir? Gelo jiyana felsefî a Kurdan, dramên wan, Agirî, Dêrsim, Helepçe hwd. bi kilam û mûzîkên we ve di nav civaka kurd û a dinyayê de belav bûn?

 

Di hunerê de cihê pesindayîna gel û mirovên wî ên ku ji bo bidestxistina mafên civaka xwe ditekoşin jî heye, lê belê ev yek jî divê ne bi awayê teqûreqê û bi şibandina mînakên xirab ên di dîrokê de, lê bi parastin û berfirehkirina bingeha mûzîka gelê xwe ve pêktê. Lê ji bo vê jî perwerdeya mûzîk-huner, zanyariya wê û kar û xebateke bi dîsîplîn a bi dehsalan divê. Bi kêmasî tenê bi pêkanîna van mercan hunermend dikare rûhê tekoşîna gelê xwe jî di hûnerê de bihûne. Wekî din eşkere ye ku, mirov ji bo feydegirtina ji derfetên gel û ên saziyên wê nikare ti berjewendiyan bo gelê xwe bidestxe ji bilî êrişkirina li ser hunermendên din.

  

Dive hemû hunermendên kurd jî bikaribin li ser pirsgirêkên xwe bi hevre biaxifin û li çareseriyan bigherin. Dema ku ev yek nebe, ewê tenê kêrî wan dewletên ku Kurd bindest kirine û di her firsendê de pêşiya pêşdeçûyîna wan digirin were.